Teorie neopoznawcze

Teoria zimnej kontroli Teoria zimnej kontroli (cold control of hypnosis, Dienes i Perner, 2007) opiera się na twierdzeniach Rosenthal’a (2002), który uważał, że jesteśmy świadomi stanów psychicznych wtedy, kiedy mamy myśli o tych stanach. Dlatego świadomość stanu psychicznego jest myślą drugorzędową. Za przykład można tu podać sytuację obserwowania przez osobę czarnego obiektu. W pierwszej kolejności osoba jest świadoma czarnego przedmiotu, jaki obserwuje (myśl pierwszorzędowa), a następnie może zdać sobie sprawę z procesu, jaki wykonuje, tj. „widzę czarny obiekt” (myśl drugorzędowa). Teoria „gorąca” (HOT theory, Rosenthal 2002), okazuje się przydatna opisie procesów świadomych i nieświadomych jak np. pamięć uczenie się czy percepcja. Tak jak w przypadku wiedzy możemy rozróżnić posiadanie wiedzy i zdawanie sobie sprawy z jej posiadania. Podobnie w przypadku percepcji możemy wyróżnić percepcję podprogową i świadomą. Teoria zimnej kontroli zakłada, że skuteczna odpowiedź na sugestię hipnotyczną można osiągnąć poprzez utworzenie zamiaru (polecenia w systemie funkcji wykonawczych) do wykonywania działań lub czynności poznawczych wymaganych, bez tworzenia bez tworzenia myśli drugiego rzędu, które normalnie towarzyszą działaniu. Zgodnie z tą teorią sugestie nie mają oddziaływania na reprezentacje pierwszorzędowe (intencje funkcjonują w sposób normlany), dlatego wszystko, co może być wykonane poza stanem hipnotycznym może być wykonane, jako sugestia hipnotyczna. Co za tym idzie teoria nie zakłada wykorzystywania zasobów funkcji wykonawczych przez sugestie, dlatego sugestie dawane w transie jak i poza nim są wg teorii zimnej kontroli tak samo łatwe dla hipnotyzowanego podmiotu. Dlatego np. w przypadku zdolności do zmniejszania skutków bólu teoretycznie nie ma różnicy pomiędzy podążaniem za sugestią normalną i hipnotyczną, a sama różnica pomiędzy dwoma typami sugestii wynika z subiektywnego odczucia wpływania sugestii na systemy poznawczy i motoryczny i dla sugestii hipnotycznej część przynajmniej część akcji jest nieświadoma, więc działanie wydaje się jakby przebiegało samo. Bez kontekstu hipnotycznego i bez subiektywnego poczucia wpływu sugestii osoba może nie włożyć wysiłku w odbieranie sugestii na poziomie pierwszorzędowym. Jednak, w jaki sposób zdolność do zauważania bodźców drugorzędowych zanika w hipnozie? Jedną z odpowiedzi, że jest to, że jest to związane z przekonaniami i oczekiwaniami, oczekiwanie, że coś stanie się samo wyzwoli myśl „to nie ja to wywołuję”. Jednak nie same oczekiwania powodują reakcję a to, co głównie je napędza to intencję np. do modulacji odczuwania bólu czy do wytworzenia halucynacji. W sytuacji, kiedy osoba wyobraża sobie sugerowany przedmiot oczekiwania mogą usunąć świadomość działań intencjonalnych, co w efekcie zostawia osobę z wrażeniem, że wyobrażany przedmiot jest realny. Jednak bez działania intencjonalnego nie byłoby halucynacji nawet przy oczekiwaniu ich. Teoria zimnej kontroli nie zajmuje stanowiska odnośnie transowego charakteru hipnozy. Tzn. nie zakłada ani nie wyklucza stanu takiego stanu, jednak sama teoria nie wymaga istnienia takiego stanu. Teoria zimnej kontroli wykorzystuje odpowiednie procesy nieświadome, a także uczucie niedobrowolności, aby wyjaśnić wszystkie aspekty doświadczenia hipnotycznego. Na przykład, wg Dienes i Perner (2007), uczucie rzeczywistości halucynacji jest spowodowana tym, że wystąpienie obrazu jest postrzegane tak jakby pojawiło się samo. Zatem, subiektywne odczucia rzeczywistości hipnotycznej sugerowanych bodźców mogą występować, jako bezpośredni skutek zimnej kontroli. Teoria rozbieżności atrybucji hipnotycznej iluzji Teoria rozbieżności atrybucji hipnotycznej iluzji jest rozszerzeniem teorii selektywnej konstrukcji i ochrony doświadczenia Whittlesea (2002) (SCAPE - Selective Construction and Preservation of Experience). Teoria zakłada, że uzyskanie dostępu do pamięci wymaga dwóch etapów. Pierwszy to produkcja obrazów lub idei, do których uzyskiwany jest dostęp i są one doprowadzane do świadomości. Etap drugi to ocena procesu produkcyjnego, ocen funkcjonuje ciągle i automatycznie. Wg Whittlesea mamy specyficzne, często zależne od kontekstu, ukryte oczekiwania łatwości przetwarzania zasobów pamięci i płynność tego procesu - który może zostać naruszony w pewnych okolicznościach. Ludzie są zmotywowani do poszukiwania najbardziej naturalnego lub prostego wyjaśnienia rzeczy. A atrybucja szczególnie łatwo przychodzi, często zupełnie nieświadomie, jeżeli dana osoba miała już pewne doświadczenia w przeszłości, wywołując tym samym pewne złudzenie pamięci. Idąc za tym Barnier i Mitchell (2005) stworzyli teorię rozbieżności atrybucji hipnozy, zakładają, że iluzję hipnotyczną można tłumaczyć na tych samych teoretycznych założeniach, co iluzje pamięci. Autorzy uważają, że w hipnoza wpływa na w/w proces oceniania produkcji. Dzięki temu osoba, której sugeruje się pojawienie się halucynacji może w zaskakująco łatwy sposób stworzyć jakiś obraz, który będzie wydawał jej się żywy. Barnier i Mitchell (2005) są zdania, że setting hipnotyczny ma takie samo znaczenie jak kontekst w teorii atrybucji pamięci, a sam setting sprawia, że osoba ma łatwość do wytwarzania odpowiedzi motorycznych i mentalnych. Zdaniem autorów, indukcja hipnotyczna nie generuje żadnych istotnych zmian jakościowych w przetwarzaniu informacji; wszystkich aspekty normalnego funkcjonowania poznawczego występują w czasie hipnozy tak samo jak robią poza nią, jednak Barnier i Mitchell wierzą, że pewne drobne ilościowe zmiany w przetwarzaniu poznawczym maja miejsce w settingu hipnotycznym. W szczególności sugestie są łatwiejsze do wykonania i cele są łatwiej osiągnąć w hipnozie niż poza nią. Dzieję się tak, dlatego, że w warunkach normalnych (poza settingiem) odpowiedzi mogą być postrzegane, jako trudne do osiągnięcia lub wymagające zbyt dużego wysiłku. Przykładem mogą być uczniowie, którzy w normalnych warunkach mając odrobić zadanie, które uważają za trudne z łatwością przekładają wykonanie ego zadania, zajmując się czymś innym. Barnier i Mitchell wyróżniają dwie sytuacje, w których wywoływana jest odpowiedź na sugestię. Jedna to sytuacja, gdy mamy do czynienia z osobą, która przejawia przygotowanie poznawcze lub jak to określał White (1941) naturalne predyspozycje by interpretować i odpowiadać na komunikację hipnotyczną. Osoby te mają też chęć do priorytetyzowania sugestii ponad rzeczywistość, co nazywane jest przesunięciem w uogólnionej orientacji rzeczywistości (Shor, 1959). Druga to wykorzystanie settingu, który implikuje koncentrację i rozluźnienie. Dzięki czemu pozostałe myśli zostają zminimalizowane. Służyć temu ma konstrukcja indukcji hipnotycznej oraz wystrój miejsca, służący podwyższeniu koncentracji (np. przyciemnione światło). Wszystko to ma prowadzić do iluzji wykorzystywania mniejszej ilość zasobów poznawczych osoby.